Hoe weet je of je onvruchtbaar bent als man?

Het korte antwoord: meestal merk je het niet. Een lagere spermakwaliteit geeft geen pijn en geen klachten, en je erectie en zaadlozing kunnen volkomen normaal zijn. Daarom komt het vaak pas ter sprake als een zwangerschap uitblijft. Er zijn wel signalen en omstandigheden die meetellen, en er is maar één manier om het echt te weten: meten.

Hoe vaak het voorkomt

Ongeveer één op de zes stellen wordt na een jaar regelmatig vrijen nog niet zwanger, schrijft de Nederlandse Vereniging voor Urologie. Bij ongeveer een derde ligt de oorzaak bij de man, bij een derde bij de vrouw, en bij de rest bij allebei of is er geen duidelijke reden. Tel je de stellen mee waarbij het aan beiden ligt, dan speelt er bij ongeveer de helft iets aan de kant van de man mee.

Het is dus geen zeldzaamheid, en ook geen kwestie van schuld. Het is een van de twee kanten die je allebei wilt laten nakijken.

Waarom je het zelf niet merkt

Hoeveel zaadcellen er in je sperma zitten, hoe goed ze bewegen en welke vorm ze hebben, zie of voel je niet. De hoeveelheid of de kleur van je sperma zegt daar weinig over. Een man met een lage concentratie kan zich prima voelen en een normaal seksleven hebben.

Signalen en voorgeschiedenis die wel meetellen

Geen van deze punten betekent dat je onvruchtbaar bent. Het zijn redenen om niet af te wachten, en ze zijn nuttig om te noemen als je bij de huisarts komt.

In je voorgeschiedenis

• Zaadballen die als kind niet of niet goed waren ingedaald.
• Een eerdere ontsteking van een zaadbal of bijbal, bijvoorbeeld door de bof na de puberteit of door een soa.
• Een operatie of beschadiging van je penis, zaadballen, bijballen of zaadleiders, of een liesbreukoperatie.
• Chemotherapie of bestraling.

In je lichaam

• Problemen met de erectie of de zaadlozing.
• Afwijkingen die je voelt aan je zaadballen of in je balzak. Laat die sowieso nakijken.

In je leefstijl en omgeving

• Roken, veel alcohol, drugs of anabole steroïden.
• Medicijnen, bijvoorbeeld tegen depressie of hoge bloeddruk. Stop daar niet zelf mee, maar bespreek het met je arts.
• Veel warmte rond de balzak, en schadelijke stoffen zoals lood, verf of landbouwgif.
• Koorts: volgens Thuisarts kan de kwaliteit tot twaalf weken na koorts lager zijn. Dat is tijdelijk.

Wat je zelf aan die leefstijl kunt doen, en wat bewezen is, staat in Spermakwaliteit verbeteren: wat werkt, en wat je geld niet waard is.

Hoe je erachter komt hoe het zit

Alleen een meting geeft antwoord. Daarvoor zijn twee manieren.

Een zaadonderzoek in een laboratorium, via de huisarts, het ziekenhuis of een privékliniek. Daar worden aantal, beweeglijkheid en vorm van de zaadcellen bepaald. Hoe dat gaat, van het potje tot de uitslag, staat in Zaad laten testen: waar kan het en hoe gaat het?.

Een sperma test voor thuis. Die meet de concentratie: of het aantal zaadcellen per milliliter boven of onder de drempelwaarde van de test ligt. Je doet hem zonder afspraak en je hebt de uitslag na vijf minuten.

Bij allebei geldt: één meting is een momentopname. De aanmaak van zaadcellen duurt ongeveer drie maanden, dus een griep of een zware periode werkt nog lang door. Daarom herhaalt ook een laboratorium een afwijkende uitslag na een paar weken.

Wanneer je naar de huisarts gaat

• Jullie proberen al een jaar zwanger te worden, of korter als de vrouw ouder is dan 35.
• Je herkent iets uit de voorgeschiedenis hierboven. Dan hoef je geen jaar te wachten.
• Je voelt iets aan je zaadballen dat er eerder niet was.

Waarom het verstandig is om bij een uitblijvende zwangerschap bij de man te beginnen, staat in Zwanger worden lukt niet: waarom je het beste bij de man begint.

Kort samengevat

• Verminderde vruchtbaarheid geeft bij mannen zelden klachten.
• Bij ongeveer de helft van de stellen met een onvervulde kinderwens speelt iets aan de kant van de man mee.
• Voorgeschiedenis telt: niet-ingedaalde zaadballen, ontstekingen, operaties, chemotherapie.
• Alleen meten geeft antwoord, in een laboratorium of met een thuistest voor de concentratie.
• Na een jaar proberen, of eerder bij een bekende reden, hoort de huisarts erbij.

Bronnen

• Nederlandse Vereniging voor Urologie: Verminderde vruchtbaarheid
• UMC Utrecht: Vruchtbaarheidsproblemen bij mannen
• Radboudumc: Vruchtbaarheidsproblemen bij mannen
• Thuisarts: Ik wil mijn zaad laten onderzoeken
• Thuisarts: Ik wil onderzoeken waarom ik nog niet zwanger ben

Geraadpleegd in oktober 2026.