Spermakwaliteit verbeteren: wat werkt, en wat je geld niet waard is

Zoek je op dit onderwerp, dan kom je vooral pillen tegen. Zink, foliumzuur, selenium, L-carnitine, maca, pakketten van zestig euro per maand. Nederlandse ziekenhuizen zijn er stukken korter over, en hun lijst is bruikbaarder omdat er dingen níet op staan.

Begin hier: drie maanden geduld

De aanmaak van zaadcellen duurt ongeveer drie maanden. Alles wat je vandaag verandert, zie je dus pas over drie tot vier maanden terug in een uitslag.

Dat is geen detail maar de kern van de aanpak. Wie in januari stopt met roken en in februari opnieuw test, meet nog de man van oktober. Teleurstelling op dat moment is bijna gegarandeerd, en volkomen onterecht.

Wat aantoonbaar iets doet

Temperatuur. Testikels werken rond de 35 graden, en dat is bewust lager dan de rest van je lichaam. Ruim ondergoed en ruime broek, niet dagelijks in de sauna of in een heet bad, geen elektrische deken. Heb je koorts gehad, meld dat dan bij het onderzoek — koorts verlaagt de kwaliteit tijdelijk, en dat verklaart soms een hele uitslag.

Gewicht. Bij overgewicht kan afvallen de spermakwaliteit verbeteren, omdat overgewicht de testosteronproductie en daarmee de aanmaak van zaadcellen verlaagt.

Bewegen — met maat. Van inactief naar actief gaan helpt. Dagelijks zwaar trainen werkt juist averechts: dat verlaagt testosteron en het aantal zaadcellen.

Anabole steroïden stoppen. Dit is de grootste op de lijst. Anabolen kunnen onvruchtbaarheid veroorzaken, en het herstel duurt na het stoppen gemiddeld vier tot twaalf maanden. Wie dit gebruikt en een kinderwens heeft, hoeft naar de rest van de lijst niet te kijken.

Stevig drinken en cannabis minderen. Van allebei is een negatief effect bekend bij fors gebruik. Over matig gebruik is het beeld onduidelijk — dat is wat ziekenhuizen er zelf over schrijven, en het eerlijke antwoord is dus dat niemand het precies weet.

Roken stoppen. Het effect op de gemeten kwaliteit is beperkt, maar roken beschadigt waarschijnlijk vooral het DNA in de zaadcellen. Dat is iets wat je niet terugziet in een concentratiemeting en toch meetelt.

Stress. Langdurige psychische stress kan de kwaliteit beïnvloeden. Dat is makkelijker opgeschreven dan opgelost, zeker in een periode waarin een zwangerschap uitblijft.

Wat je kunt laten staan

Dit is het deel dat je elders zelden leest: vitamines en supplementen worden niet aanbevolen. Van foliumzuur en zink is een beperkte verbetering gezien, maar van geen enkel supplement is aangetoond dat het de kans op een zwangerschap vergroot. Dat is de maatstaf die telt, en daar komt niets doorheen.

Er is ook geen medicijn dat de spermakwaliteit verbetert. Omgekeerd zijn er wel medicijnen die hem schaden — onder meer spironolacton, sommige antibiotica, colchicine, sulfasalazine, azathioprine en afweeronderdrukkers. Gebruik je iets langdurig, leg dat dan voor aan je arts in plaats van zelf te stoppen.

Gezond eten met groente en fruit kan helpen. Dat is dezelfde aanbeveling als voor de rest van je lichaam, en de potjes voegen er niets aan toe.

Eén praktisch punt dat vaak misgaat

Bij een kinderwens is het advies twee tot vier zaadlozingen per week. Niet minder in de veronderstelling dat je "spaart" — dat verlaagt de kwaliteit juist. En niet dagelijks, want dat verlaagt de concentratie per keer.

Alleen vóór een test geldt iets anders: twee tot zeven dagen onthouding, zodat je een representatief monster hebt.

Meten of het geholpen heeft

De eerlijke volgorde is: nu een nulmeting, dan de veranderingen, dan drie tot vier maanden wachten, dan opnieuw meten. Zonder die nulmeting weet je over een halfjaar niet of er iets veranderd is.

Thuis kan dat met de Vruchtbaarheidstest Man, die de concentratie zaadcellen meet; er zitten er twee in de doos, dus de nulmeting en de hertest zitten er allebei in. Hij ziet alleen die concentratie, niet beweeglijkheid of vorm — wat dat betekent, staat in Hoe betrouwbaar is een vruchtbaarheidstest voor thuis?.

Kort samengevat

• Alles wat je verandert, is pas na drie tot vier maanden zichtbaar.
• Werkt: koel houden, afvallen bij overgewicht, matig bewegen, anabolen stoppen, fors drinken en cannabis minderen, roken stoppen.
• Werkt niet aantoonbaar: supplementen. Geen enkel middel verhoogt aantoonbaar de kans op zwangerschap.
• Bij kinderwens: twee tot vier zaadlozingen per week.
• Meet vooraf, anders weet je achteraf niets.