Zwanger worden lukt niet: waarom je het beste bij de man begint

Er zit een vast patroon in hoe koppels dit aanpakken. Na een halfjaar of een jaar zonder zwangerschap gaat de vrouw naar de huisarts. Haar cyclus wordt doorgenomen, er wordt bloed geprikt, misschien volgt een echo. De man wacht af, en komt pas in beeld als daar niets uit komt.

Dat is precies de verkeerde volgorde, en wel om twee redenen.

De eerste reden: de kans is even groot

Bij ongeveer de helft van de koppels met een onvervulde kinderwens speelt een factor aan de kant van de man mee. Niet een derde, niet "soms ook": de helft. Een onderzoek dat met de vrouw begint, kijkt dus net zo goed de verkeerde kant op als andersom.

De tweede reden: het is onvergelijkbaar veel eenvoudiger

Het onderzoek bij de vrouw betekent bloedprikken op vaste dagen van de cyclus, soms een echo, soms een doorgankelijkheidsonderzoek van de eileiders. Weken werk, en niet prettig.

Het onderzoek bij de man is één monster. Dat is alles. Thuis kun je met een vruchtbaarheidstest in tien minuten zien of je spermaconcentratie ongeveer in de buurt van normaal zit. Bij de huisarts of in een lab wordt er uitgebreider naar gekeken, maar ook daar blijft het één monster inleveren.

Als de helft van de oorzaken aan jouw kant kan liggen en het nakijken aan jouw kant een fractie van de moeite kost, dan is de volgorde niet ingewikkeld.

Wanneer is "het lukt niet" eigenlijk "het lukt niet"?

De gangbare lijn in Nederland: na een jaar onbeschermde seks zonder zwangerschap is het tijd voor onderzoek. Eerder als de vrouw ouder is dan 35, of als er een bekende reden is om niet te wachten — een operatie aan de testikels, een liesbreukoperatie, bof op latere leeftijd, een chemokuur in het verleden, of een cyclus die heel onregelmatig is.

Daaronder is er nog iets wat vaker speelt dan je zou denken: timing. Een zwangerschap ontstaat in een venster van ongeveer zes dagen per cyclus. Twee tot vier keer per week seks dekt dat venster vanzelf af, zonder dat iemand iets hoeft bij te houden. Voor koppels met een kinderwens is dat ook het advies dat ziekenhuizen geven — niet alleen voor de kans, ook omdat vaker dan dat de concentratie per keer verlaagt en veel minder vaak hem niet beter maakt.

De volgorde die wel werkt

1. Kijk eerst naar de frequentie. Twee tot vier keer per week, verspreid over de maand. Geen thermometers, geen apps. Dit kost niets en lost een deel van de gevallen op.
2. Laat de man als eerste nakijken. Thuis als eerste indicatie, of meteen via de huisarts als je liever het echte onderzoek wilt.
3. Komt daar iets uit, herhaal dan. Spermakwaliteit schommelt sterk; één meting is geen conclusie. Meer daarover staat in Een vruchtbaarheidstest voor de man: wat meet je eigenlijk?.
4. Ga daarna samen naar de huisarts, met de uitslagen in de hand. Dat scheelt een ronde.

Wat een thuistest hier wel en niet doet

Hij meet de concentratie zaadcellen: hoeveel er per milliliter zitten. Dat is één van de vier dingen waar een laboratorium naar kijkt — beweeglijkheid, vorm en volume meet een thuistest niet.

Wat hij dus kan: je binnen tien minuten vertellen of je duidelijk onder de drempelwaarde zit, of er ruim boven. Dat eerste is een reden om door te pakken. Dat tweede sluit niets definitief uit, maar haalt wel de belangrijkste reden weg om er nog een halfjaar niet over te beginnen.

Wat hij niet kan: een diagnose stellen. Blijft de zwangerschap uit, dan hoort er hoe dan ook een arts bij — met of zonder gunstige thuistest.

Kort samengevat

• Bij ongeveer de helft van de koppels ligt er een factor aan de kant van de man.
• Het onderzoek bij de man is één monster; bij de vrouw is het weken.
• Begin daarom bij de man, ook als de vrouw al bij de huisarts was.
• Twee tot vier keer per week seks dekt het vruchtbare venster vanzelf af.
• Na een jaar zonder zwangerschap (of eerder, boven de 35) hoort er een arts bij.